Artykuły

Niniejszy artykuł dotyczy sanskryckiej poetyki, ściśle ozdób poetyckich (alaṅkāra) i został napisany na podstawie sanskryckiego traktatu pt. Kāvyālaṃkāra-sūtra. Autorem raktatu jest Wamana[1], teoretyk poezji, który żył w 2 poł. VIII w. w Kaszmirze. Jest to moja praca seminaryjna napisana w czerwcu 2007 pod kierunkiem Prof. Anny Trynkowskiej na Wydziale Orientalistycznym UW.

Paramahansa Wisiuddhananda (14 marca 1853 - 14 lipca 1937) to jeden z najbardziej zagadkowych joginów, jacy pojawili się w Indiach. Znany był z demonstrowania tzw. "nauki słonecznej", która polegała na rzadkiej umiejętności tworzenia nowych jakości (np. zapachów), czy materializacji przedmiotów poprzez odpowiednie skupienie światła słonecznego przy użyciu soczewki. Jego nieprawdopodobne moce wynikające ze znajomości subtelnych praw przyrody i świadomości wprawiały w zdumienie każdego, kto się z nim zetknął.

Muzyka ma oczarować, tak mówią, i to jest prawda, 

Dobranym smakiem, nastrojem, i słowem, melodią, kunsztem, 

Śpiewak wywoła niechybnie w słuchaczu to, co jest celem.


                                                                      Lakṣya sangīta

Niniejszy szkic ma stanowić podstawę badań nad zagadnieniem rytmu w muzyce indyjksiej; jest to próba wyjasnienia terminów niezbędnych w wyjaśnieniu rytmu w muzyce indyjskiej. 
 

Nazwa 'Vivaswan' jest formą mianownika od sanskryckiego wyrazu विवस्वन्त् vivasvant, które znaczy 'Słońce', 'poranne promienie Słońca'. Są dwie genezy wyrazu:

Tam gdzie lód zmrożony, co czucie odbiera i zmęczenie, 
Niczym słup nieśmiertelny stoi Linga-Znak-Świadomość Śiwy.
Wszystkie odczucia w nim drzemią ukryte -
Idę do niego, Pana nieśmiertelnych niebian.
Oto odwieczna postać Pana nieśmiertelnych, 
Pielgrzymkę doń odbył jego wielbiciel,
Podziały wszelkie zniknęły, został Ram, Ram jedynie 
Pan jeden -  'ja' w całości zniknęło. 

W niniejszym artytkule pokazuję powiązania polskiego zaimka honoryfikatywnego 'pan' z sanskryckimi i kaszmirskimi pojęciami wyrażającymi siebie i duszę.   

I.

आत्म ātma / आत्मन् ātman jest słowem, które zrobiło ogromną karierę w świecie; weszło także do języka polskiego i znaczy 'jaźń, dusza'. W sanskrycie używa się go przede wszystkim w znaczeniu, 'siebie', co najlepiej ilustruje struktura terminu gramatycznego oznaczającego stronę zwrotną: आत्मनेपदम् ātmane-padam - dosł. 'wyraz (forma) dla siebie'. Inne przykłady:

W tym krótkim szkicu chcę podzielić się kilkoma szczególnymi spostrzeżeniami na temat tradycji związanych kultem Słońcu w Indiach zachodnich. Chciałem przy tym zasugerować, podając pewne przesłanki historyczne i lingwistyczne, że starożytny kult Słońca w podobnej jak w Indiach formie i języku rozwijał się także m.in. na terenie słowiańszczyzny.

W sanskryckiej gramatyce Paniniego (IV w p.n.e.) jest taka reguła, że 'a' na końcu wyrazu, jest zanikające (संवृत saṃvṛta, od √वृ vṛ – 'zwierać się, zasłaniać'). Jest więc wymawiane podobnie jak angielskie shwa (ə) i służy jedynie ułatwieniu wymowy spółgłoski. Gramatycy indyjscy zauważyli, że bez samogłoski spółgłoska nie może zostać w ogóle wymówiona. To jedynie samo-głoski – samoistne głoski – powodują przejawienie się spółgłosek.

W literaturze polskiej pojęcia 'hinduski' i 'indyjski' itp. używane są zamiennie, stały się niemal synonimami. Coraz mniej osób zwraca uwagę na różnice, które się powoli zacierają. Różnice te, wynikające z kontekstu historycznego, stają bardziej klarowne po prześledzeniu genezy nazw różnych wyrazów związanych z nazywaniem Indii i ich mieszkańców.

I. Słowa pochodzenia greckiego