Zawiera około 4000 wybranych słów sanskryckich używanych we współczesnym języku hindi. Hasła ułożone są według następującej kolejności, zgodnie z alfabetem dewanagari: aṁ (अं), a (अ), ā (आ), i (इ), ī (ई), u (उ), ū (ऊ), ṛ (ऋ), e (ए), ai (ऐ), o (ओ), au (औ), k (क), kh (ख), g (ग), gh (घ), c (च), ch (छ), j (ज), jh (झ), ṭ (ट), ṭh (ठ), ḍ (ड), ḍh (ढ), t (त), th (थ), d (द), dh (ध), n (न), p (प), ph (फ), b (ब), bh (भ), m (म), y (य), r (र), l (ल), v (व), ś (श), ṣ (ष), s (स), h (ह).y (य)
k (क)
kathā (कथा)
- wypowiedź
- opowiadanie, narracja
- opowieść, baśń, legenda
- sprawozdanie, relacja, raport
- pogłoska, plotka
karaṇa (करण)
- robienie, czynienie, wykonywanie
- działanie, czynność
- instrument, narzędzie
- narząd, zmysł
- narzędnik (gram.)
karuṇā (करुणा)
- współczucie, litość, żal
- miłosierdzie, łaskawość, łaska
- tkliwość, czułość
karṇa (कर्ण)
- ucho
- zmysł słuchu
- klamka, rączka, uchwyt
- drążek sterowy, ster
- geom. przeciwprostokątna (w trójkącie); przekątna (w czworokącie); cięciwa; sieczna
- proz. spondej (rodzaj stopy metrycznej)
karṇakaṭu (कर्णकटु)
niemiły dla ucha, raniący uszy (dźwięk), zgrzytliwy
karṇagocāra (कर्णगोचार)
chwytany przez uszy, słyszalny
karṇadhāra (कर्णधार)
- sternik
- przewoźnik
karṇa-nāda (कर्णनाद)
dzwonienie w uszach
karṇaphala (कर्णफल)
- ryba Ophiocephalus kurrawey
- lok. cytron
karṇaphūla (कर्णफूल)
- wisiorek na uszach
- kolczyk
karṇabhūṣaṇa (कर्णभूषण)
ozdoba uszu
karṇabhedī (कर्णभेदी)
przeszywający uszy (dźwięk), przenikliwy
karṇavedha (कर्णवेध)
ceremonia przekłuwania uszu
karma (कर्म)
- działanie, postępowanie
- czyn, uczynek, postępek
- czynność, praca, zajęcie
- obowiązek (moralny)
- rytuał, obrzęd religijny (ofiara itp.)
- skutek, efekt, rezultat
- los (jako skutek postępowania)
- biernik (gram.)
kalā (कला)
- cząstka, ułamek, odłamek
- 1/16 cząstka rosnącego lub malejącego księżyca
- sztuka (malarstwo itp.)
- sztuka, umiejętność
- sztuczka, trik, zręczność, żonglerka
kalpanā (कल्पना)
- robienie, tworzenie, formowanie, kształtowanie
- wyobraźnia, imaginacja
- wyobrażenie, twór wyobraźni, wytwór fantazji
- przypuszczenie, domysł, hipoteza
- wymysł, kombinacja
kāṁti (कांति)
- piękno, wdzięk, powab, uroda
- blask. świetność, wspaniałość
kātara (कातर)
- bojaźliwy, trwożliwy, lękliwy, tchórzliwy, płochliwy
- strwożony, wylękniony, wystraszony, przestraszony, przerażony, osłupiały
- zastraszony, odstraszony, zrażony, zniechęcony
- pokorny, uległy, potulny
- niepewny, niezdecydowany, wahający się
- zaniepokojony, pobudzony, zdenerwowany
- przygnębiony, przybity
- tchórz
kārya (कार्य)
- działanie, aktywność
- czynność, akt
- praca, zadanie, obowiązek do wykonania
- funkcja, rola
- zajęcie, zatrudnienie, zawód
- biznes, interes, sprawa
- program
- skutek
kuśala (कुशल)
- zręczny, biegły, wprawiony
- zdrowy
- szczęśliwy, cieszący się powodzeniem
- zdrowie, dobrobyt
- pomyślność, szczęście, bezpieczeństwo
krama (क्रम)
- krok, chód
- stopień, etap, faza, stadium
- pozycja w ciągu, kolejny numer w serii
- nieprzerwany postęp, stały rozwój
- proces, przebieg
- porządek, kolejność, następstwo
- seria, ciąg
- odpowiednia metoda
- moc, siła (= parākrama)
krama-baddha (क्रमबद्ध)
- uporządkowany kolejno, następujący w kolejności, sekwencyjny
- stopniowany
kriyā (क्रिया)
- czynność, akt, uczynek
- biznes, praca, dzieło
- dzieło literackie
- akt religijny, ceremonia
- pobożny uczynek, powinność
- uroczystości pogrzebowe
- przysięga
- czasownik
krūra (क्रुर)
- okrutny, straszny
- zażarty, zajadły
- szorstki, surowy, ostry
- niepomyślny (np. Saturn i Mars)
- podły, nikczemny
- niewrażliwy, nieczuły
kliṣṭa (क्लिष्ट)
- cierpiący, udręczony
- trudny do uchwycenia
kṣaya (क्षय)
- upadek, schyłek
- zmniejszanie się, malenie, słabnięcie
- strata, ubytek
- trwonienie, marnotrawienie
- rozkład, zniszczenie, zagłada
- koniec, kres, zakończenie, wygaśnięcie
- gruźlica
kṣīṇa (क्षीण)
- zmniejszony, obniżony, ograniczony, zredukowany
- osłabiony, wycieńczony, zmarniały, wychudły, mizerny
- cienki, chudy, szczupły, drobny, subtelny
- stracony, roztrwoniony, zmarnotrawiony
- zniszczony, zrujnowany
- biedny, nieszczęśliwy
kṣuṇṇa (क्षुण्ण)
- przygnieciony, zgnieciony, podeptany, stratowany, zdruzgotany
- pokonany, zwyciężony
- połamany na kawałki
- starty, utarty, ugnieciony, sproszkowany
- stłuczony, poobijany, posiniaczony
- urażony, dotknięty, zraniony
- zgwałcony, skrzywdzony
- przekłuty, przebity, przeszyty, przedziurawiony
- rozmyślający nad czymś raz po raz, zastanawiający się, rozważający
- doświadczany, praktykowany, ćwiczony
- pomnożony, rozmnożony, rozpleniony
kṣudra (क्षुद्र)
- mały, maleńki, malutki, drobniutki
- drobny, błahy, nieistotny, nieważny, znikomy, niższego rzędu
- niski, nędzny, nikczemny, podły, zasługujący na pogardę
- skąpy, chciwy, pazerny
- biedny
kṣetra (क्षेत्र)
- obszar, rejon, region, strefa, terytorium
- miejscowość, okolica
- dystrykt, okręg administracyjny
- ziemia, grunt, pole
- zakres, zasięg, sfera
- sfera działania
- dziedzina
- filoz. ciało (jako pole uprawiane przez umysł / duszę)
- geom. figura, diagram
kṣetra-jña (क्षेत्रज्ञ)
filoz. „znawca pola”, dusza (uprawiająca pole w postaci ciała)
kṣetra-pāla (क्षेत्रपाल)
- pilnujący pola, strażnik pola
- bóstwo opiekujące się danym miejscem, strzegące miejsca nabożeństwa
kṣetra-sīmā (क्षेत्रसीमा)
- granice pola
- granice sacrum, świętego obszaru
kṣetrādhikāra (क्षेत्राधिकार)
praw. jurysdykcja
kṣetrīya (क्षेत्रीय)
- dotyczący pola, związany z polem, miejscowy
- dotyczący miejsca, lokalny
- organiczny
- niewyleczalny, nieuleczalny
- nieuleczalna choroba
- okolica
- cudzołożnik
kṣepa (क्षेप)
- rzut, rzucanie, zarzucanie (sieci), nakładanie (ciężaru, ładunku)
- wypad, wycieczka (z plecakiem)
- przechadzka
- ładunek, ciężar
kṣepaka (क्षेपक)
- dodatkowa ilość
- interpolacja
kṣepaṇa (क्षेपण)
- rzucanie, rozrzucanie
- pchanie, popychanie
kṣema (क्षेम)
- wygoda, komfort, dobre samopoczucie
- spokój, bezpieczeństwo
- zabezpieczenie
- szczęście powodzenie
kṣobha (क्षोभ)
- pobudzenie, poruszenie, wzruszenie, wzburzenie
- zaburzenie, zakłócenie, zaniepokojenie,
- niepokój, udręka
- złośliwość
kṣaura (क्षौर)
ogolenie
kh (ख)
khaṁga (खंग) = khaḍga
khaṁjana (खंजन)
pliszka
khaṁḍa (खंड)
- kawałek, fragment, część
- dział, sektor
- skrzydło
- piętro
- mieszkanie
- segment
- region (kraju, świata)
khaṁḍa-kathā (खंडकथा)
epizod
khaṁḍana (खंडन)
- łamanie na kawałki
- niszczenie
- dzielenie
- przerywanie
- zapobieganie
- obalanie
- odpieranie
khaṁḍanīya (खंडनीय)
- do odrzucenia
- do obalenia (teoria)
khaṁḍita (खंडित)
- połamany na kawałki, zniszczony
- rozłamany, rozdzielony
- przerwany
- zanegowany, zaprzeczony
- zakwestionowany, podany w wątpliwość
- obalony
- zawiedziony, rozczarowany
khaṁḍitā (खंडिता)
kobieta, którą zdradził mąż albo kochanek
khaga (खग)
- „poruszający się po niebie”
- ptak
- ciało niebieskie
- boska lub półboska istota
- chmura
khagola (खगोल)
- sklepienie niebios, sfera niebieska
- planeta
khagolaka (खगोलक) = khagola
khacita (खचित)
- przymocowany
- wsadzony w, umieszczony wewnątrz, wmontowany
- inkrustowany
khaṭapada (खटपद)
- sześcionóg (owad)
- rodzaj dużej czarnej pszczoły
khaṭikā (खटिका)
kreda
khaḍga (खड्ग)
- miecz
- sztylet
khaḍgī (खड्गी)
- noszący miecz
- człowiek uzbrojony w miecz
khadira (खदिर)
drzewo Mimosa catechu
khadyota (खद्योत)
świetlik
khanana (खनन)
- kopanie
- przekopywanie, przeszukiwanie
- wykopaliska
kharjūra (खर्जूर)
- palma daktylowa, dziki daktyl
- daktyl
- rodzaj słodyczy z mąki pszennej w kształcie daktyla
kharva (खर्व)
poet. okaleczony
khalatā (खलता)
- nikczemność, niegodziwość, łajdactwo
- złośliwość, zamierzone zło
khalvāṭa (खल्वात)
łysy
khādya (खाद्य)
- jadalny, do jedzenia
- jedzenie, żywność
khādya-padārtha (खाद्यपदार्थ)
artykuły spożywcze
khādya-saṁkaṭa (खाद्यसंकट)
niedobór żywności
khādya-saṁvitaraṇa (खाद्यसंवितरण)
reglamentacja żywności
khādyākhādya (खाद्याखाद्य)
dozwolone i niedozwolone jedzenie
khādyānubhājana (खाद्यानुभाजन)
wydzielanie, racjonowanie żywności
khādyotpādana (खाद्योतपादन)
produkcja żywności
khānaka (खानक)
- kopacz
- górnik
khāni (खानि)
kopalnia
khinna (खिन्न)
- zasmucony, przygnębiony, zasępiony, osowiały, przybity
- nieswój, niespokojny, zaniepokojony
- zmęczony, wyczerpany, wykończony
khinnatā (खिन्नता)
stan przygnębienia, depresji
khecara (खेचर)
- latający w powietrzu, poruszający się w przestworzach, wędrujący po niebie
- ptak
- ciało niebieskie
- bóstwo, istota półboska
kheṭaka (खेटक)
- wieś
- reg. tarcza (radż.)
kheda (खेद)
- przygnębienie, depresja
- znużenie, zmęczenie, ospałość
- żal, smutek
- ból, cierpienie, rozpacz
khedita (खेदित)
- przygnębiony, zasmucony
- zmartwiony, zatroskany
khyāta (ख्यात)
- sławny, słynny, głośny, powszechnie znany
- zwany, nazwany, nazywany
- rodzaj kroniki, opiewającej historię kraju, dynastii i czyny królów
khyāti (ख्याति)
- sława, rozgłos, renoma, reputacja
- określenie, tytuł, miano
g (ग)
gaṁbhīra (गंभीर)
- gḷęboki, niski (dźwięk)
- głęboki, niezgłębiony
- głęboki, poważny, myślący, refleksyjny
- uroczysty
- dostojny
gati (गति)
- chodzenie, poruszanie się, chód, ruch
- kurs, bieg, marsz
- odejście
- przejście
- droga, droga przejścia, pasaż
- transmigracja, metempsychoza
- dojście do celu, dotarcie
- cel
- postęp, rozwój
- początek
- koniec, śmierć
- pozycja, stan
- sytuacja, warunki
- okres czasu
- metoda, sposób działania
- środki, uciekanie się do czegoś
- ucieczka, schronienie
- znaczenie, sens
gatija (गतिज)
kinetyczny
gatipūrṇa (गतिपूर्ण)
aktywny, dynamiczny (= kriyāśīla)
gatimāna (गतिमान)
- będący w ruchu
- ruchomy
- dynamiczny
gatirodha (गतिरोध)
- zakłócenie ruchu, zahamowanie postępu
- przeszkoda
gativijñāna (गतिविज्ञान)
dynamika
gatividyā (गतिविद्या) = gativijñāna
gatividhi (गतिविधि)
sposób działania, procedura
gatiśīla (गतिशील) = gatimāna
gatihīna (गतिहीन)
- nieruchomy
- bezwładny, bezwolny
guṇa (गुण)
- własność, właściwość, jakość
- dobra cecha, zaleta, cnota, walor, atut, plus
- zręczność, zdolność, talent
- siła
- dobroć
- aspekt
- natura, charakter
- skuteczność, efektywność
- gram. wzmocniony stopień samogłoski
- filoz. jedna z trzech własności przyrody
- symbol liczby 3
guhā (गुहा)
- jaskinia, pieczara
- kryjówka, nora, legowisko
- ukryte, tajemne miejsce
- dziura, ubytek, jama ciała
guhya (गुह्य)
- wymagający ukrycia, utajnienia
- sekretny, tajemny, tajemniczy, ukryty, ezoteryczny
gocara (गोचर)
- pastwisko dla krów
- filoz. przedmiot postrzegany zmysłami, dostępny zmysłom
- sfera percepcji zmysłowej, dziedzina zmysłów
- zakres rozumienia, zasięg pojmowania
- pole działania
grahaṇa (ग्रहण)
- uchwycenie, ujęcie,
- pochwycenie, schwytanie, złapanie, pojmanie, chwytanie
- zagarnięcie, zagrabienie
- wzięcie, przyjęcie, nabycie, zdobycie
- objęcie, ogarnięcie
- pojęcie, zrozumienie
- postrzeżenie, percepcja
- zaciemnienie, przyćmienie, rzucenie cienia, usunięcie w cień
- zaćmienie (astr.)
gh (घ)
ghaniṣṭha (घनिष्ठ)
- bardzo bliski, intymny
- zażyły
ghaniṣṭhatā (घनिष्ठता)
- bliskość, bliska zażyłość, więź
- intymność
ghanībhūta (घनिभूत)
- wyrosły, wyrośnięty
- gęsty, zgęstniały, zagęszczony, skondensowany
- zbity, zgnieciony, sprasowany
- wdzierający się w świadomość, narastający w sercu, wzbierający (żal, smutek)
c (च)
caṁcala (चंचल)
- poruszający się, ruchomy
- trzęsący się, drżący, dygocący
- niestały, chwiejny, chybotliwy
- niepewny, zmienny
- ruchliwy, niespokojny
- szybki, żwawy, żywy, aktywny
- roztrzepany, roztrzęsiony
- zalotny, kokieteryjny, filuterny
- przemijający, ulotny, efemeryczny
- lotny
caṁcalatā (चंचलता)
- ruchliwość, niestałość, zmienność
- kapryśność
- swawolność, frywolność, zalotność, kokieteria
- przemijalność, ulotność, znikomość
caṁcalā (चंचला)
- błyskawica
- Kapryśna, przydomek Lakszmi (Fortuny)
caṁcu (चंचु)
dziób
caṁḍa (चंड)
- dziki, gwałtowny, porywczy, zapalczywy, popędliwy
- silny, brutalny, okrutny, agresywny
- wzburzony, rozszalały, rozwścieczony, rozjuszony, wściekły
- gorący, płomienny, namiętny
- raniący, zjadliwy, kąśliwy, uszczypliwy
caṁḍatā (चंडता)
- dzikość, gwałtowność, porywczość
- siła
- namiętność, pasja
caṁḍā (चंडा)
namiętna, porywcza, zapalczywa kobieta
caṁḍāla (चंडाल)
pozakastowy, niedotykalny
caṁḍī (चंडी)
- przydomek bogini Durgi
- = caṁḍā
caṁdana (चंदन)
- białe i czerwone drzewo sandałowe (Santalum album, Pterocalpus santalinus, Caesalpinia sappan)
- drewno sandałowe, sandał
- maść sandałowa
caṁdra (चंद्र)
- księżyc
- znak w kształcie księżyca (np. ma ogonie pawia)
caṁdramā (चंद्रमा)
księżyc
caṁdrāyaṇa (चंद्रायण)
post księżycowy
caṁdrikā (चंद्रिक)
- światło księżyca
- promień księżyca
- „oko” na ogonie pawia
caṁpaka (चंपक)
- drzewo czampaka (Michelia campaka)i jego pachnące, żółtawe kwiaty
- girlanda z kwiatów czampaki
- naszyjnik z małych ornamentów w kształcie pąków czampaki
caṁpū (चंपू)
rodzaj utworu literackiego, w którym proza przeplata się z wierszem
cakita (चकित)
- zaniepokojony, przestraszony
- zdumiony, zdziwiony, zmieszany
cakora (चकोर)
- rodzaj kuropatwy (Perdix rufa lub Tetrao rufus), mającej żywić się promieniami księżyca
cakra (चक्र)
- koło, krąg, okrąg
- koło garncarskie
- młynek
- dysk (Wisznu)
- pierścień
- mil. formacja wojskowa w kształcie pierścienia
- grupa, krąg
- obwód
- ruch okrężny, rotacja, obrót
- okrążenie, runda, tura
- cykl
- trąba powietrzna, wir
- zawroty głowy
- obłęd, szaleństwo
cakrīya (चक्रीय)
- okrągły, kolisty, w kształcie pierścienia
- cykliczny
cakṣu (चक्षु)
oko
caṭaka (चटक)
wróbel
caṭula (चटुल)
- niespokojny
- drżący
catura (चतुर)
- szybki, aktywny
- bystry, przenikliwy
- roztropny, rozumny, inteligentny
- sprytny, przebiegły, chytry, cwany, szczwany
- zręczny, zwinny
caturatā (चतुरता)
- szybkość, czujność
- bystrość, inteligencja
- spryt, przebiegłość
caturtha (चतुर्थ)
czwarty
caturthī (चतुर्थी)
- czwarty dzień każdej połowy miesiąca księżycowego
- gram. czwarty przypadek (celownik)
catuṣṭaya (चतुष्टय)
- rzecz składająca się z czterech członów, czwórka
- kwartet
capala (चपल)
- drżący, chwiejny, niepewny
- niespokojny
- aktywny, ruchliwy
- zręczny, sprawny, szybki
- niestały, kapryśny, zmienny
- chwiejna osoba
capalatā (चपलता)
- ruchliwość, aktywność
- niepewność, chwiejność
- niestałość, zmienność
capalā (चपला)
- błyskawica
- Zmienna, przydomek Lakszmi (Fortuny)
camatkāra (चमत्कार)
- coś zdumiewającego, niezwykłego, cudownego, dziwnego, pięknego
- spektakl, widowisko
- cud, dziw
- cudowna właściwość lub osiągnięcie
- zdumienie, zdziwienie
camatkāraka (चमत्कारक) = camatkārī
camatkārika (चमत्कारिक) = camatkārī
camatkārita (चमत्कारित)
zdumiony, zdziwiony
camatkāritā (चमत्कारिता)
zdumiewająca właściwość, cudowność
camatkārī (चमत्कारी)
- zdumiewający, cudowny, wspaniały
- zdumiewająca, cudowna osoba
camatkṛta (चमत्कृत) = camatkārita
camatkṛti (चमत्कृति)
zdumienie, zdziwienie
cara (चर)
- poruszający się, chodzący, przemieszczający się, ruchomy
- ożywiony, ożywiany, pobudzany
- szpieg
- agent
- wysłannik, emisariusz
carcā (चर्चा)
- powtórzenie, powtórka
- dyskusja, omówienie
- rozważanie, rozpatrywanie, zastanawianie się, refleksja
- rozmowa
- wspominanie, nadmienianie, wzmianka
- plotka, pogłoska
- argument
- smarowanie, namaszczanie
cāṁcalya (चांचल्य) = cañcalatā
cit (चित्)
- zasada myślenia
- czysta inteligencja, czysta myśl
- świadomość
citta (चित्त)
- rozumienie
- myśl, refleksja
- umysł, serce, świadomość
ciṁtā (चिंता)
- myśl
- zastanawianie się, rozważanie, refleksja
- uwaga
- uważność, ostrożność. dbałość
- troska, zmartwienie
- powód zmartwienia
- ryzyko, niebezpieczeństwo
ciṁtāpara (चिंतापर)
- myślący, poważny
- zatroskany
ciṁtāpūrṇa (चिंतापूर्ण)
- myślący, poważny
- zamyślony, zadumany, melancholijny
ciṁātmaṇi (चिंतामणि)
klejnot spełnienia życzeń
ciṁtāmagna (चिंतामग्न)
pogrążony w myślach
ciṁtāmukta (चिंतामुक्त)
wolny od troski
ciṁtāvyathita (चिंताव्यथित)
dręczony troską
ciṁtāśīla (चिंताशील)
- myślący, zastanawiający się
- poważnego usposobienia
- uważny, skupiony
- o silnym intelekcie, inteligentny
ciṁtāhīna (चिंताहीन) = ciṁtāmukta
ciṁtita (चिंतित)
zmartwiony, zatroskany, zaniepokojony
cihna (चिह्न)
- plama, ślad, zmaza
- blizna, znamię
- odbitka
- odcisk, ślad (stopy)
- znak, oznaka, stygmat
- rys, cecha, właściwość
- symbol, godło, emblemat
- objaw, symptom
cetana (चेतन)
- świadomy, przytomny
- rozumny
- baczny, uważny, czujny
- świadomość, duch (= caitanya)
- inteligencja
- żyjąca, czująca istota
cetanatā (चेतनता)
- stan świadomości, bycie świadomością
- rozumność, racjonalność
- posiadanie duszy
- znajomość, świadomość (czegoś)
cetanā (चेतना)
- świadomość
- inteligencja
- przypomnienie, pamięć
- = cetanatā
caitanya (चैतन्य)
- świadomość, odczuwanie
- dusza, duch
cyuta (च्युत)
- upadły
- zdegradowany
- odbiegły, odeszły, zeszły z drogi, zbłąkany
- zboczony, zdeprawowany, zdemoralizowany
- wygnany, wypędzony, opuszczony
cyuti (च्युति)
- upadek, spadanie, wypadanie, wypadnięcie
- niepowodzenie
- zwolnienie, odwołanie, odprawienie, dymisja
- degradacja
- brak, niedosyt, potrzeba
ch (छ)
chaṁda (छंद)
metrum, wiersz
chaṁda-mukta (छंदमुक्त)
niemetryczny, biaḷy (wiersz)
chaṁda-vidhāna (छंदविधान)
prozodia
chaṁda-śāstra (छंदशास्त्र)
poetyka
chaṁdas (छंदस्) = chanda
chaṁdo-doṣa (छंदोदोष)
metryczna nieregularność
chaṁdo-baddha (छंदोबद्ध)
mający formę wiersza
chaṁdo-yojanā (छंदोयोजना)
utwór poetycki
chaṭā (छटा)
wspaniałość, świetność, przepych, splendor, blask
channa (छन्न)
- przykryty, okryty, pokryty, zakryty
- ukryty, schowany
chalana (छलन)
- oszukiwanie, okłamywanie, wprowadzanie w błąd
- oszustwo, matactwo, podstęp
chalanā (छलना)
- fałsz, nieprawda
- złudzenie, pozór, fikcja
chalī (छली)
- oszukańczy, kłamliwy
- fałszywy
- niewierny, zdradziecki, wiarołomny
- podstępny, chytry, nieuczciwy
- oszust
- naciągacz, krętacz
chavi (छवि)
- piękno
- czar, urok, gracja, powab, wdzięk
- świetność, wspaniałość, blask
- obraz (osoby)
chāṁdika (छांदिक
- metryczny
- rytmiczny
chāgala (छागल)
- koza
- gliniany dzban na wodę z dzióbkiem (z koziej skóry)
- bukłak
chātra (छात्र)
- student
- uczeń
chātra-vṛtti (छात्र)
stypendium
chātrā (छात्रा)
student, uczeń
chātrālaya (छात्रालय)
internat
chātrāvāsa (छात्रावास)
internat, akademik
chādana (छादन)
- pokrycie, przykrycie
- osłona, ochrona
- zakrycie, zasłonięcie
- ukrycie, schowanie
- okrycie, ubranie, odzież
chādita (छादित)
- okryty
- osłonięty, ochroniony
chāyā (छाया)
- cień
- ocienione miejsce
- ciemność, mrok
- odbicie
- przen. opieka, ochrona
- imitacja
chāyākāra (छायाकार)
fotograf
chāyā-citra (छायाचित्र)
zdjęcie, fotografia
chāyā-taru (छायातरु)
wielkie, cieniste drzewo
chāyā-dāna (छायादान)
ofiarowanie własnego odbicia, aby zapobiec wpływowi złych duchów
chāyā-nāṭya (छायानाट्य)
teatr cieni
chāyā-patha (छायापथ)
Droga Mleczna
chedana (छेदन)
- przewiercanie, przebijanie, przekłuwanie, dziurkowanie
- odcinanie, obcinanie
j (ज)
jaṁgama (जंगम)
- ruchomy, przemieszczający się
- poruszający się, żywy, żyjący
- ruchliwy
- wędrujący, wędrowny (np. żebrak)
- nazwa organizacji siwaickiej
jaṁghā (जंघा)
udo
jaṁtu (जंतु)
- zwierzę
- stworzenie, istota żywa
- owad, insekt
jaṁtu-śāstra (जंतुशास्त्र)
zoologia
jaṁbu (जंबु)
- jabłoń różana
- mit. główny z siedmiu kontynentów otaczających górę Meru
jaṁbuka (जंबुक)
szakal
jaghana (जघन)
- pośladki
- zad, kuper, tyłek
- biodra
jaghanya (जघन्य)
- niski, nikczemny, podły, niegodziwy
- osoba niskourodzona
jaghanyatā (जघन्यता)
nikczemność, niegodziwość, podłość
jaṭā (जटा)
- splątane włosy, upięte w kok, noszone przez ascetów
- coś splątanego, włóknistego
- splątane korzenie lub pędy
jaṭila (जटिल)
- splątany, poplątany, spleciony
- zawiły, skomplikowany
jaṭilatā (जटिलता)
zawiłość, komplikacja
jaṭī (जटी)
- mający splątane włosy
- asceta
jaṭhara (जठर)
- żołądek
- brzuch
jaḍatā (जडता)
- stan bez życia, martwota, cecha materii
- bezwład, inercja
- brak czucia, odrętwienie
- nieczułość, niewrażliwość
- otępienie, apatia
- zamroczenie, nieprzytomność
jaḍatva (जडत्व) = jaḍatā
jatu (जतु)
- laka
- szelak
jatuka (जतुक)
- = jatu
- asafetyda
jatru (जत्रु)
obojczyk
jana (जन)
- żyjąca istota
- człowiek, osoba
- towarzysz, asystent
- służący
- stronnik, zwolennik, wyznawca
- pl. ludzie, lud, społeczność, grupa
janaka (जनक)
- -rodzący
- ojciec, rodziciel
janatā (जनता)
- ludność, populacja
- publiczność, publika
janana (जनन)
- wytwarzanie, produkowanie
- rozmnażanie, odtwarzanie, reprodukowanie
- rozmnażanie się, rozród
- narodziny, geneza, pochodzenie
jananī (जननी)
matka, rodzicielka
janayitā (जनयिता)
ojciec, rodziciel
jani (जनि)
narodziny, geneza
janma (जन्म)
- narodziny
- źródło, pochodzenie
- wyłonienie się, wynurzenie
- istnienie, egzystencja
- wcielenie, inkarnacja
janmanā (जन्मना)
z urodzenia, poprzez urodzenie
janmī (जन्मी)
żywe stworzenie, żyjąca istota
janya (जन्य)
- dotyczący ludzi, odnoszący się do ludzi, ludzki
- -wytworzony (z lub przez)
- spowodowany przez
japa (जप)
- powtarzanie szeptem lub w myśli mantry lub imienia bóstwa, odmawianie różańca
- szeptana modlitwa
- medytacja bożego imienia
japā (जपा)
chińska róża, hibiskus
jayaṁtī (जयंती)
- jubileusz
- świętowanie urodzin
- flaga, chorągiew, sztandar
- zwyciężczyni (imię Durgi)
jaya (जय)
- zwycięstwo, tryumf
- okrzyk: chwała! zwycięstwo! niech żyje!
jayaka (जयक)
zwycięski
jayana (जयन)
pokonanie, zwyciężenie
jayā (जया)
zwycięska (tytuł Durgi)
jayiṣṇu (जयिष्णु) = jayaka
jayī (जयी)= jayaka
jarā (जरा)
- wiek starczy, starość
- niedołężność, niedołęstwo, zniedołężnienie
- zgrzybiałość
jarāyu (जरायु)
kosmówka, błona otaczająca płód
jarjara (जर्जर)
- zgrzybiały, spróchniały, zmurszały, zbutwiały
- przestarzały, staroświecki, archaiczny
- połamany
- stary
jarjaratā (जर्जरता)
zgrzybiałość, niedołęstwo
jarjarita (जर्जरित)
- zgrzybiały, spróchniały
- rozklekotany, rozpadający się, rozsypujący się, rozwalający się
- podarty, znoszony, zniszczony
- uschły, wyschnięty, zwiędły, wygasły
jala (जल)
- woda
- symbol liczby 4
jalīya (जलीय)
związany z wodą, wodny
jalpa (जल्प)
- gadanina, paplanina
- jałowa dyskusja
jalpaka (जल्पक)
- gaduła, papla
- kłótnik
javā (जवा)
chińska róża, hibiskus
jāṁgala (जांगल)
kuropatwa
jāṁgalī (जांगली)
bot. świerzbiec właściwy (Mucuna pruriens)
jāṁghika (जांघिक)
należący do uda, udowy
jāṁbava (जांबव)
owoc jabłoni różanej
jāgara (जागर)
- stan czuwania, jawa
- przytomność
jāgaraṇa (जागरण)
- czuwanie
- czujność
- przytomność
jāgaruka (जागरुक)
- czujny, uważny
- przytomny
jāgarukatā (जागरुकता)
- czujność, uważność
- przytomność
jāgrat (जाग्रत्)
- czuwający, obudzony
- czujny
jājvalyamāna (जाज्वल्यमान)
- płonący, pałający
- wzburzony, wściekły
jāṭhara (जाठर)
- brzuszny, żołądkowy, trawienny
- żołądek
- apetyt, łaknienie
jāḍya (जाड्य)
- chłód, oziębłość
- odrętwienie, drętwota
- bezwładność, inercja
- lenistwo, opieszałość
- niewrażliwość, nieczułość, obojętność
- kamienny spokój
- chamstwo, ordynarność, brak wychowania
- tępota
jātaka (जातक)
- nowo narodzone dziecko, noworodek
- dźataka, opowieść z życia Buddy
jāti (जाति)
- narodziny
- urodzenie, pozycja społeczna wyznaczona przez narodziny
- kasta, grupa, społeczność
- dobre pochodzenie, wysoka kasta
- rodzaj, rasa, gatunek
- narodowość, nacja
- plemię, szczep
- bractwo
- rodzina, ród
- pochodzenie, rodowód
jātitva (जातित्व)
- różnica społeczna
- tożsamość społeczna
- cecha genetyczna
jātī (जाती)
- jaśmin (= mālatī)
- gałka muszkatołowa
jātīya (जातीय)
- społecznościowy
- narodowościowy
- rasowy
- kastowy
jātīyatā (जातीयता)
- tożsamość społeczna, wspólnotowa, narodowościowa
- komunalizm
- rasizm
jātya (जात्य)
- należący do tej samej wspólnoty czy rodu
- spokrewniony, spowinowacony
- dobrze urodzony, z dobrej rodziny
jānu (जानु)
kolano
jāpaka (जापक)
ten, który odmawia dżapę
jāyamāna (जायमान)
poet. dający narodziny
jāyā (जाया)
żona
jāraka (जारक)
- pożerający, pochłaniający, spalający
- trawienny
jāraṇa (जारण)
pochłanianie, spalanie
jāla (जाल)
- sieć
- krata, siatka
- siatka, pajęczyna
- przen. plątanina, kłąb
- iluzja, oszustwo
jālikā (जालिका)
- cienka siatka, siateczka
- aplikacja
jijñāsā (जिज्ञासा)
- chęć poznania, pragnienie dowiedzenia się, ciekawość
- dociekliwość
- zapytanie
- badanie, dochodzenie, wypytywanie się
jijñāsita (जिज्ञासित)
- będący obiektem zainteresowania, budzący ciekawość, interesujący
- będący przedmiotem dociekania
- poszukiwany
jijñāsu (जिज्ञासु)
- ciekawy, dociekliwy
- pytający
- badacz
jijñāsya (जिज्ञास्य)
wymagający zbadania
jita (जित)
- pokonany, zwyciężony
- podbity, podporządkowany
jihvā (जिह्वा)
język
jīrṇa (जीर्ण)
- stary
- znoszony, zużyty, wyświechtany
- zniszczony, zepsuty, rozpadający się
- zgniły, spróchniały, zwietrzały
- nadwerężony wiekiem
- przestarzały, niemodny, wyszły z użycia
- trwający, utrzymujący się, nieustępujący
jīva (जीव)
- dusza, dusza indywidualna
- życie
- żywa istota, żyjące stworzenie
- szczególna forma życia
jīvaṁta (जीवंत)
żywy, żyjący, pozostający przy życiu
jīvaka (जीवक)
- żywe stworzenie
- zwierzę
- bieg życia, koleje losu
jīvat (जीवत्)
- żyjący, żywy
- za życia
jīvana (जीवन)
- życie, egzystencja
- woda
jīvanmukta (जीवन्मुक्त)
wyzwolony za życia
jīvanīya (जीवनीय)
- zdolny do życia
- dający życie
jīvikā (जीविका)
- utrzymanie
- środki do życia
- źródło utrzymania, zawód, zajęcie
jīvita (जीवित)
- przywrócony do życia, ożywiony
- żyjący, żywy
- życie, istnienie, egzystencja
jīvī (जीवी)
- żyjący, żywy
- mający duszę, ożywiony
- żyjąca istota
jugupsā (जुगुप्सा)
- niesmak
- wstręt, obrzydzenie, odraza
- krytyka, potępienie
- zniewaga, obraza
jugupsita (जुगुप्सित)
- zniesmaczony, zdegustowany
- potępiony
jūṭa (जुट)
splątane włosy ascety
jṛṁbha (जृंभ)
- ziewanie
- rozdziawianie ust
jṛṁbhita (जृंभित)
- ziewający
- rozdziawiający usta, z rozdziawionymi ustami
jeya (जेय)
dający się pokonać lub pojmać, zwyciężalny
jaitra (जैत्र)
- zwycięski
- zwycięzca, tryumfator
jaina (जैन)
- wyznawca dżinizmu
- społeczność, wspólnota dżinijska
jaiva (जैव)
- dotyczący istot żywych, żywotny
- organiczny
jaivikī (जैविकी)
biologia
jñapita (ज्ञपित)
- uczyniony znanym
- nauczany, wykładany, wyjaśniany, tłumaczony
jñapti (ज्ञप्ति)
- powiadomienie, zawiadomienie, poinformowanie
- ogłoszenie, obwieszczenie, anons
jñāta (ज्ञात)
- poznany, zrozumiany
- postrzegany, widoczny, oczywisty
jñātavya (ज्ञातव्य)
- godny poznania, zasługujący na zbadanie
- godny uważania za
- dostrzegalny, zauważalny
- zrozumiały
jñātā (ज्ञाता)
- znający się na czymś, biegły, obeznany
- znawca, rzeczoznawca, ekspert
- uczony
jñāti (ज्ञाति)
- krewny, krewniak
- spokrewniony, należący do tej samej gotry
jñāna (ज्ञान)
- wiedza, rozumienie, mądrość
- nauka
- poznanie
- świadomość
jñānika (ज्ञानिक)
dotyczący wiedzy czy nauki, akademicki
jñānī (ज्ञानी)
- wiedzący
- mądry, uczony
- rozsądny, roztropny
- posiadający prawdziwą wiedzę
- mędrzec
jñāpaka (ज्ञापक)
- komunikujący, powiadamiający, zawiadamiający
- bogaty w informacje, informatywny, pouczający
- ogłaszający, obwieszczający, oznajmujący, zapowiadający
jñāpana (ज्ञापन)
- ogłoszenie, obwieszczenie,
- oznajmienie, zakomunikowanie
- zawiadomienie
- memorandum
jñāpita (ज्ञापित)
- ogłoszony, obwieszczony
- powiadomiony
- ujawniony, wyjawiony
jñāpya (ज्ञाप्य)
godny ogłoszenia, wyjawienia
jñeya (ज्ञेय)
- poznawalny
- przedmiot poznania
jyā (ज्या)
- cięciwa łuku
- mat. cięciwa łuku
jyeṣṭha (ज्येष्ठ)
- starszy, najstarszy, senior
- starszy brat
- najlepszy, główny, najdoskonalszy
jyeṣṭhatā (ज्येष्ठता)
starszeństwo
jyeṣṭhā (ज्येष्ठा)
- starsza siostra
- starsza krewna
- ukochana lub starsza żona
- środkowy palec
jyoti (ज्योति)
światło, światłość, blask, jasność
jyotita (ज्योतित)
oświetlony
jyotiṣa (ज्योतिष)
- astrologia
- astronomia
jyotiṣī (ज्योतिषी)
- astrolog
- astronom
jyotsnā (ज्योत्स्ना)
- światło księżyca, poświata księżycowa
- noc księżycowa
jvara (ज्वर)
gorączka, wysoka temperatura
jvarita (ज्वरित)
- mający wysoką temperaturę, rozgorączkowany
- gorączkowy
jvarī (ज्वरी)
gorączkujący
jvalaṁta (ज्वलंत)
- płonący, palący, rozpłomieniony
- świecący, oślepiający
- olśniewający
- znakomity
jvalakā (ज्वलका)
język ognia, płomień
jvalana (ज्वलन)
- palenie, spalanie
- pożar, pożoga
- wybuchowość
jvalanaśīla (ज्वलनशील)
- palny, łatwopalny
- wybuchowy
jvalita (ज्वलित)
- rozpalony, zapalony, rozpłomieniony
- płonący, palący się
- świecący
- palony, trawiony
jvāla (ज्वाल) = jvālā
jvālā (ज्वाला)
- płomień
- blask, światło
- palący, piekący ból, pieczenie
- dojmujące cierpienie
- gwałtowna namiętność, pasja
jh (झ)
jhaṁ (झं)
- dzwonienie, brzęczenie
- brzęk, szczęk, trzask
jhaṁjhā (झंझा)
- wicher z deszczem
- sztorm
- nawałnica, szkwał
- dzwonienie, brzęczenie
jhaṭiti (झटिति)
- zaraz, wkrótce
- szybko, rychło, prędko
- natychmiast, od razu
jhara (झर)
- wodospad
- źródło
- strumień
jhaṣa (झष)
- ryba
- znak Ryb
jhāmara (झामर)
mała osełka
jhillī (झिल्ली)
krykiet
ṭ (ट)
ṭaṁkaka (टंकक)
maszynista, stenotypista
ṭiṭṭibha (टिट्टिभ)
- brodziec
- czajka
ṭippaṇī (टिप्पणी)
- komentarz
- spostrzeżenie, uwaga, obserwacja
- notatka, zapisek
ṭīkā (टीका)
- komentarz
- pod-komentarz
ṭīkākāra (टीकाकार)
komentator
ṭīkā-ṭippaṇī (टीकाटिप्पणी)
obszerny komentarz czy dyskusja
ḍ (ड)
ḍayana (डयन)
- lot
- przen. śmieci
ḍākinī (डाकिनी)
- demonica
- czarownica, wiedźma
- kłótliwa, swarliwa kobieta, jędza, zołza
ḍiṁbha (डिंभ)
dziecko
ḍh (ढ)
ḍhakkā (ढक्का)
duży bęben
t (त)
taṁḍula (तंडुल)
- ziarno
- surowy łuskany ryż
- ziarno ryżu używane do ważenia
taṁti (तंति)
- sznur, lina
- struna
- cięciwa
- tkacz
taṁtu (तंतु)
- nić, sznurek
- lina
- drut
- struna
- włókno
- pręcik
taṁtra (तंत्र)
- istotna część, podstawa
- główna doktryna, podstawowa teoria
- organizacja, system, struktura
- ustalony porządek rytuału
- nauka ezoteryczna związana z kultem Siwy i Siakti
- grupa tekstów objawionych
- zaklęcie, formuła magiczna
- nić, struna
taṁtrikā (तंत्रिका)
nerw
taṁtrī (तंत्री)
- tantryk
- muzyk, śpiewak
taṁdrā (तंद्रा)
- znużenie, ospałość, senność
- drzemka, półsen
taṁdrālu (तंद्रालु)
- senny, śpiący
- ospały
taṁdrita (तंद्रित) = taṃdrālu
takra (तक्र)
maślanka z wodą
takṣaka (तक्षक)
- nóż, krajak
- stolarz, cieśla
takṣaṇa (तक्षण)
- krojenie
- obieranie
taṭa (तट)
- brzeg
- wybrzeże
taṭatā (तटता)
- bezstronność
- niewtrącanie się, nieingerencja, neutralność
taṭastha (ततस्थ)
- stojący z boku, nieuczestniczący, niezaangażowany
- bezstronny, obiektywny
- neutralny, obojętny
taṭinī (तटिनी)
„mająca brzegi', rzeka
taṭīya (तटीय)
nadbrzeżny, przybrzeżny
taḍita (तडित)
- piorun
- bḷyskawica
taḍita-rakṣaka (तडित-रक्षक)
piorunochron
tat- (तत्-)
ten
tatkāla (तत्काल)
- natychmiastowy
- natychmiast, od razu
tatkṣaṇa (तत्क्षण)
- natychmiastowy
- od razu, w tejże chwili, w tym samym momencie
tatkṣetrīya (तत्क्षेत्रीय)
tutejszy, miejscowy, lokalny
tattva (तत्त्व)
- rzeczywisty stan, natura, esencja
- pierwiastek, element
- pierwiastek (chem.)
- żywioł
- kategoria, element rzeczywistości
- liczba 24
- liczba 25
- podstawowa, elementarna zasada, aksjomat, pewnik
- teoria
- aspekt, czynnik
- prawda, rzeczywistość
- prawda (najwyższy pierwiastek rzeczywistości, najwyższa dusza)
- prawda (tożsamość)
- prawda (prawdziwa natura ludzkiej duszy jako tożsamej z najwyższą duszą)
tatpara (तत्पर)
- gotowy
- skupiony
- oddany, poświęcony
- uważny, baczny
tatparatā (तत्परता)
gotowość
tatpaścāt (तत्पश्चात्)
potem, następnie
tatra (तत्र)
tam
tatsaṁbaṁdhī (तत्संबंधी)
- związany z tym
- odnoszący się do, dotyczący
tatsāmayika (तत्सामयिक)
dotyczący tego czasu, współczesny
tathā (तथा)
- i, oraz, jak również
- tak, tak samo, w taki sam sposób
tathākathita (तथाकथित)
tak zwany
tathāgata (तथागत)
- przychodzący i odchodzący w taki sam sposób
- będący w takim samym stanie
- takiego rodzaju czy natury
- przydomek Buddy
- buddysta
tathāpi (तथापि)
jednakże, tym niemniej, wszelako
tathāstu (तथास्तु)
niech tak będzie, dobrze, zgoda
tathaiva (तथैव)
tak właśnie, dokładnie tak, akurat tak
tathokta (तथोक्त) = tathakathita
tathya (तथ्य)
- fakt
- prawda, rzeczywistość
tad- (तद्-) = tat-
tadaṁtara (तदंतर) = tadanaṁtara
tadanaṁtara (तदनंतर)
zaraz po tym, tuż po tym, następnie
tadanukūla (तदनुकूल)
- odpowiadający temu, zgodny z tym
- odpowiedni, stosowny, właściwy
tadanurūpa (तदनुरूप)
mający taką samą postać, podobny do
tadanuvartī (तदनुवर्ती)
wynikły, wynikający
tadanusāra (तदनुसार)
zgodnie z tym, stosownie do tego
tadapi (तदपि)
jednakże, tym niemniej
tadartha (तदर्थ)
- mający ten sam cel
- mający to samo znaczenie
tadarthī (तदर्थी)
równoznaczny, synonimiczny
tadarthīya (तदर्थीय) = tadarthī
tadā (तदा)
wtedy
tadākāra (तदाकार)
- tej samej postaci
- podobny
taduttara (तदुत्तर)
potem, następnie
taduparāṁta (तदुपरंत) = taduttara
tadupari (तदुपरि)
- ponadto
- ponad tym. nad tym
- na tym
taddeśīya (तद्देशीय)
z tego samego kraju
tadyapi (तद्यपि) = tathāpi
tadrata (तद्रत)
lubiący to, lubujący się w tym, znajdujący upodobanie w tym
tadrūpa (तद्रूप)
tej samej postaci
tan- (तन्-) = tat-
tanaya (तनय)
syn
tanayā (तनया)
córka
tanimā (तनिमा)
poet. cienkość, szczupłość, smukłość
tanu (तनु)
- cienki, szczupły, smukły
- delikatny, kruchy
- drobny, mały, nieznaczny, błahy
- ż. ciało
tanudhārī (तनुधारी)
- noszący ciało
- śmiertelnik
- żywe stworzenie, żyjąca istota
tanupoṣaka (तनुपोषक)
ten, kto dba o swoje materialne sprawy
tanū (तनू)
ż. ciało
tanmaya (तन्मय)
- składający się z tego, utworzony z tego, utożsamiający się z tym
- pogrążony, pochłonięty, zatracony, zaprzątnięty, zaabsorbowany
tanvī (तन्वी)
delikatna, pełna wdzięku kobieta
tapa (तप)
- gorąco
- gorąca pogoda, upał
- gorączka
- asceza, umartwienie
tapana (तपन)
słońce
tapas (तपस्)
asceza, umartwienie
tapasyā (तपस्य)
asceza, praktyka ascetyczna
tapasvitā (तपस्विता)
ascetyzm
tapasvī (तपस्वी)
- ascetyczny, oddany ascezie, umartwiający się
- asceta
- jogin
- wielbiciel, bhakta
tapta (तप्त)
- podgrzany, gorący
- udręczony, cierpiący
tapti (तप्ति)
gorąco
tamas (तमस्)
- ciemność, mrok
- bezwład, inercja, ociężałość
- filoz. własność (guna) natury, mrok niewiedzy
tamasvinī (तमस्विनी)
- noc
- ciemna, bezksiężycowa noc
tamāla (तमाल)
Garcinia xanthocymus, wiecznie zielone drzewo, z którego wytwarza się kalafonię i żółty barwnik
tamisra (तमिस्र)
ciemność, mrok
tamisrā (तमिस्रा)
ciemna noc, noc nowiu
tamī (तमी)
- noc
- ciemność
tamīcara (तमीचर)
nocny wedrowiec, demon
taraṁga (तरंग)
- fala
- pulsujący dźwięk, rytm
- wzbierające uczucie
- uniesienie, zachwyt
- kaprys, zachcianka, humor
taraṁginī (तरंगिनी)
rzeka
taraṁgita (तरंगित)
- falujący
- obmyty falami
- wzburzony
- targany uczuciami
taraṁgī (तरंगी)
- falujący
- kapryśny, grymaśny
- uczuciowy, emocjonalny
tāpa (ताप)
- gorąco, żar
- oparzenie, poparzenie
- gorączka
- ból, cierpienie, męka
- smutek
tāpita (तापित)
- rozgrzany, rozpalony
- palony, trawiony, dręczony
- cierpiący, udręczony
tīvra (तीव्र)
- silny, mocny, intensywny
- ostry, przenikliwy
- surowy, szorstki
- szybki, bystry
- gorliwy, zagorzały, żarliwy
- zapalczywy, krewki, porywczy
tejas (तेजस्)
- duch, energia, siła
- ogień
- zapał, gorliwość, żarliwość, entuzjazm
- blask, świetność, wspaniałość
- majestat, dostojeństwo
- błyskotliwość
truṭi (त्रुटि)
- defekt, usterka, skaza, feler
- błąd, literówka
d (द)
damana (दमन)
- poskromienie, ujarzmienie, podporządkowanie
- uciskanie, tłumienie, hamowanie
- prześladowanie, ucisk
- rygor, dyscyplina
dalana (दलन)
- połamanie, pocięcie, podarcie, rozdarcie, porozrywanie, rozszarpanie
- zmiażdżenie, skruszenie, zdruzgotanie, zdeptanie, stratowanie
dahana (दहन)
- palenie, spalenie, spopielenie
- zniszczenie, unicestwienie
- spalanie (chem.)
- przyżeganie, kauteryzowanie
- ogień, płomień
- liczba 3
dāha (दाह)
- palenie
- pożar, pożoga, ogień
- gorączka
- zapalenie
- spalenie, kremacja
- zapał, gorliwość
- ukłucie (zazdrości)
dīna (दीन)
- biedny, potrzebujący
- cierpiący
- przybity, przygnębiony
- pokorny, potulny
- nędzny
- biedak, nieszczęśnik, nieborak
dīnatā (दीनता)
- potrzeba, brak, niedosyt
- bieda, nędza
- cierpienie
- przybicie, przygnębienie
- pokora, potulność
durūha (दुरूह)
trudny do zrozumienia, niepojęty
dustara (दुस्तर)
- trudny do przekroczenia, nieprzebyty
- trudny do wykonania
- trudny do osiągnięcia, trudno osiągalny
dṛḍha (दृढ)
- twardy, sztywny, mocny, solidny, stały
- wytrwały, nieustępliwy, niezmordowany, niezłomny
- silny (fizycznie)
- ciasny, ścisły, zwarty, zbity, ubity, ściśnięty, sprasowany, zgnieciony
- scalony, skonsolidowany
- założony, utworzony, ustanowiony
- pewny, niezawodny
- zdrowy
- surowy, srogi, ostry, gwałtowny
dṛśya (दृश्य)
- dający się zobaczyć, widzialny, widoczny
- godny zobaczenia, wart ujrzenia
- piękny, miły dla oka, malowniczy
- postrzegalny, fenomenalny, zjawiskowy
- wzrokowy, wizualny, optyczny
- rzecz widzialna, coś, co się postrzega, przedmiot widzenia, zjawisko
- widok, obraz, scena
- sceneria
- szkic, zarys
- scena (w sztuce)
dṛṣṭi (दृष्टि)
- wzrok
- spojrzenie, wejrzenie, rzut oka
- widok, widzenie, wizja
- pogląd, punkt widzenia, opinia
- wzgląd
dh
dhanya (धन्य)
- pomyślny
- błogosławiony
- szczęśliwy
- godny chwały, chwalebny, cnotliwy
- przynoszący bogactwo
- wdzięczność
dharma (धर्म)
- kodeks religijny, zespół obowiązków moralnych, religijnych i społecznych, których należy przestrzegać w hinduizmie
- właściwe postępowanie, obowiązek, powinność
- moralność, cnotliwość, prawość
- prawo, norma
- prawo moralne, przepis religijny
- religia
- praktyki i normy postępowania obowiązujące w danej sekcie
- sposób życia i postępowania
- zasługa religijna
- cecha, właściwość
dharma-taṁtra (धर्मतंत्र)
podporządkowanie religii, teokracja
dharma-tyāgī (धर्मत्यागी)
- apostata
- renegat
dharma-darśana (धर्मदर्शन)
filozofia religii, teologia
dharma-dhvaja (धर्मध्वज)
hipokryta
dharma-niṣṭha (धर्मनिष्ठ)
pobożny, religijny
dharma-niṣpatti (धर्मनिष्पत्ति)
wypełnienie moralnego czy religijnego obowiązku
dharma-parāyaṇa (धर्मपरायण) = dharma-niṣṭha
dharma-putra (धर्मपुत्र)
- prawny syn
- adoptowany syn
dharma-pracāraka (धर्मप्रचारक)
misjonarz
dharmāṁdha (धर्मांध)
bigoteryjny, fanatyczny
dharmābhimānī (धर्माभिमानी)
- fanatyczny, szowinistyczny w kwestiach religijnych
- fanatyk
dhāraṇa (धारण)
- trzymanie, dzierżenie
- utrzymywanie, podtrzymywanie
- zachowywanie, konserwowanie
- trzymanie się, przestrzeganie
- noszenie, dźwiganie
- zakładanie (na siebie), przyjmowanie, przybieranie (postaci)
- nabywanie
dhāraṇā (धारणा)
- utrzymywanie w umyśle, pamiętanie
- zdolność (do nauki)
- pojęcie, wyobrażenie, mniemanie, koncepcja
- pogląd, zdanie, opinia
- stanowczość, stałość, wytrwałość
dhārā (धारा)
- strumień, potok, nurt, prąd
- strumień płynący w dół, ulewny deszcz
- kanał, koryto
- źródło
- prąd elektryczny
- praw. sekcja, artykuł, paragraf
- mnogość, masa
- obwód
dhṛṣṭa (धृष्ट)
- bezczelny, arogancki
- bezwstydny
- zuchwały
- śmiały, odważny
dhṛṣṭatā (धृष्टता)
- bezczelność, arogancja
- bezwstydność
- zuchwałość
- śmiałość, odwaga
dhairya (धैर्य)
- wytrwałość, cierpliwość
- trwałość, wytrzymałość
- twardość, stanowczość
- męstwo, hart
- odwaga, śmiałość
- spokój, opanowanie, zimna krew
- powaga
n (न)
nikarṣa (निकर्ष)
- obniżenie, spadek
- zredukowanie, ograniczenie
- zmniejszenie, pomniejszenie, zelżenie
nikṛṣṭa (निकृष्ट)
- zepchnięty w dół, poniżony
- niegodny, nikczemny, godny pogardy
- nieszczęsny, żałosny, mizerny, godny politowania
- prymitywny, surowy, szorstki, nieokrzesany
nikṣipta (निक्षिप्त)
- wyrzucony
- zrzucony
- odrzucony, porzucony
- umieszczony w, złożony
nija (निज)
- własny, swój
- prywatny, osobisty
- szczególny, specjalny
- prawdziwy, rzeczywisty, realny (jak najwyższy byt)
nitāṁta (नितांत)
- nadmierny, niepomierny, zbytni
- bardzo, niezmiernie, niepomiernie, nadzwyczaj, nazbyt, zbytnio
nidarśana (निदर्शन)
- ukazanie, pokazanie, wskazanie
- wskazówka
- dowód, świadectwo
- przykład, ilustracja, obraz
- oznaka, znak
- omen, zwiastun
- schemat
- kierunek, kierownictwo, dowództwo, zwierzchnictwo
nibaṁdha (निबंध)
- przywiązanie, przymocowanie, przyczepienie, przyłączenie
- kompozycja, utwór literacki
- esej, artykuł
- dysertacja, praca dyplomowa
- sprawozdanie
nibaṁdhana (निबंधन)
- przywiązanie, przymocowanie
- powstrzymanie
- kompozycja, utwór
- rejestracja
- określenie, termin, wyrażenie
nibaddha (निबद्ध)
- związany, przywiązany, uwiązany
- osadzony (kamień)
- ułożony, skomponowany (o utworze)
nibiḍa (निबिड)
- gęsty, zwarty, zbity
- bliski, ścisły
- twardy, solidny, mocny
- peḷen, obfitujący w, bogaty w
- krzywonosy
nibhṛta (निभृत)
- położony niżej, osadzony
- sekretny, ukryty
- odludny, ustronny, samotny, odosobniony
- zaciszny, spokojny
- zamknięty
- łagodny, skromny, pokorny, uniżony
- zdecydowany, stanowczy
nimīlana (निमीलन)
- mruganie oczami
- przymykanie oczu (na coś)
- zamknięcie oczu
- kompletna ciemność
- całkowite zaćmienie
- śmierć
nimeṣa (निमेष)
- mruganie oczami
- zamknięcie oczu
- mgnienie oka, moment
niraṁjana (निरंजन)
- niezabarwiony, niepoczerniony
- nieskalany, czysty
- wolny od pasji czy emocji, beznamiętny
- nieoznaczony, nieokreślony
- Najwyższy Byt
- Siwa
nirasana (निरसन)
- unieważnienie, anulowanie
- usunięcie, zlikwidowanie, skasowanie
- wygnanie, wygonienie, wypędzenie, eksmisja, banicja
- odrzucenie, oddalenie
- wykluczenie
- wyrzucenie, wydalenie, zwymiotowanie
- zaprzeczenie, zdementowanie
- wstrzemięźliwość, powstrzymanie się od jedzenia, post
- zniszczenie
nirāśa (निराश)
- niemający nadziei, zrozpaczony
- zawiedziony, rozczarowany
- beznadziejny, rozpaczliwy
nirāśrita (निराश्रित)
- bez oparcia, niemający wsparcia
- niezamożny
nirūpaṇa (निरूपण)
- ustalenie, określenie, zdefiniowanie, opisanie
- stwierdzenie, skonstatowanie
- dochodzenie, dociekanie, badanie, sprawdzanie
- przedstawienie (punktu widzenia)
- ułożenie, umieszczenie, uporządkowanie
- przygotowanie, aranżacja
nirodha (निरोध)
- zatrzymanie, powściągnięcie
- sprawdzanie, kontrola
- wtrącanie się, ingerencja, interferencja
- zakaz, zabronienie
- zapobieganie, profilaktyka
- opór, sprzeciw, sprzeciwianie się, przeciwstawianie
- obleganie, oblężenie
- areszt, zamknięcie
- odwrócenie się, awersja
nirauṣadha (निरौषध)
niemający lekarstwa, nieuleczalny
nirgaṁdha (निर्गंध)
bez zapachu, pozbawiony woni/aromatu, bezwonny
nirgata (निर्गत)
- ten, który wyszedł (z), ten, który odszedł
- ten, który zginął/przepadł, zaginiony, stracony
nirgama (निर्गम)
- wyjście, odejście
- wydanie, publikacja, emisja
- wydawanie (towaru)
- rozbieżność
nirguṭa (निर्गुट)
- nienależący do grupy/obozu, niesprzymierzony, niestowarzyszony
- niezaangażowany, neutralny (polit.)
nirguṇa (निर्गुण)
- bez cech, bez własności, bez atrybutów, pozbawiony właściwości
- pozbawiony zalet
- pieśń związana z odejściem panny młodej z rodzinnego domu
nirjana (निर्जन)
- niezamieszkały, bezludny
- opustoszały, opuszczony, odludny
- odludne miejsce, bezludzie
nirjala (निर्जल)
- bezwodny, wyschły, wysuszony, jałowy
- wykluczający wodę, bez wody (np. post)
- suchy obszar
- post, w którym nie pije się wody
nirjalā (निर्जला)
post podejmowany 11-tego dnia jasnej połowy miesiąca jeṭḥ
nirjalita (निर्जलित)
odwodniony
nirjīva (निर्जीव)
- nieżywy, bez życia
- nieożywiony
- niemrawy, nieruchawy, otępiały, tępy
nirjīvana (निर्जीवन)
nieżywy, bez życia, pozbawiony życia
nirjhara (निर्झर)
wodospad, kaskada
nirṇaya (निर्णय)
- dojście do wniosku
- decyzja, wybór
- ustalenie, zdecydowanie
- wyrok, werdykt
nirdeśa (निर्देश)
- wskazanie
- wskazówka, instrukcja, pouczenie
- kierowanie, prowadzenie
- rozkaz, polecenie, zarządzenie
- określenie, wyszczególnienie
- odniesienie, nawiązanie, odesłanie
- wzmianka, napomknienie, aluzja
nirdeśana (निर्देशन)
- kierowanie, sterowanie, kierownictwo, przewodnictwo
- dozór, nadzór, kontrola
- odniesienie, powołanie się (na), odsyłacz
nirbaṁdha (निर्बंध)
- zakaz, powstrzymanie
- zatrzymanie, zahamowanie, hamulec
- ograniczenie, skrępowanie
- upór, zawziętość, naleganie
- uporczywość, wytrwałość
nirlipta (निर्लिप्त)
- niesplamiony, nieskalany, niezabrudzony, niedotknięty
- nieposmarowany, nienamaszczony
- nieskażony, niezanieczyszczony, niezatruty
- nieprzylgnięty, nieprzylepiony, nieprzyklejony
- oderwany, odłączony, odsunięty
- nielgnący, nieprzywiązany
nirvicāra (निविचार)
nie wymagający zastanowienia, nie potrzebujący namysłu
niviṣṭa (निविष्ट)
- oznaczony, wyznaczony, ustalony
- siedzący na czymś lub w czymś
- umieszczony, ulokowany, osadzony, usytuowany
- zasiedlony, zamieszkały
- zajęty (o miejscu)
- weszły, wniknięty
- leżący, spoczywający
- wyposażony w, zaopatrzony
nivṛtti (निवृत्ति)
- zawrócenie, powrót, odwrót
- uwolnienie się (od), ucieczka
- uwolnienie się z kręgu wcieleń
- zaniechanie, zawieszenie, dyskontynuacja
- powstrzymanie się, abstynencja
- emerytura
nivedita (निवेदित)
- oznajmiony
- przedstawiony
- przedłożony
niveśa (निवेश)
- wejście
- osiedlenie się, zamieszkanie
- ustatkowanie się, ożenek, małżeństwo
- miejsce zamieszkania (= nivāsa)
- wkład, lokata, inwestycja
- włożenie
- ułożenie, ustawienie, rozmieszczenie, uporządkowanie
- szyk wojskowy
- obozowanie
- ozdoba, dekoracja
niśītha (निशीथ)
- północ
- noc
niścaya (निश्चय)
- upewnienie się, sprawdzenie, weryfikacja
- stwierdzenie, upewnienie się, konstatacja
- postanowienie, decyzja
- mocne przekonanie, pewność
- zdecydowanie, na pewno, oczywiście, z pewnością
niścala (निश्चल)
- nieruchomy, stały, niezmienny
- nieporuszony, niezachwiany, pewny
- sztywny, twardy
- absolutny (o większości)
niścita (निश्चित)
- pewny, nie podlegający wątpliwości
- określony, ustalony, zadecydowany
- rozstrzygnięty
-niṣṭha (-निष्ठ)
- ugruntowany w, opierający się na
- zależny
- zamierzający, mający na celu
- oddany, poświęcony
- trwający przy, obstający
niṣṭhā (निष्ठा)
- mocna pozycja, stały stan, stałość, niewzruszoność
- niewzruszona/niezłomna wiara, wiara
- pobożność
- doskonałość
- koniec, zakończenie, śmierć
nīti (नीति)
- sposób prowadzenia się
- prawe, moralne postępowanie
- moralność
- etyka
- dyplomacja, polityka
ustrój
Autor słownika: Anna Rucińska